بازگشت به دانشنامه ←
DMEM چیست؟
ملزومات و مواد مصرفی۱۵ دقیقه مطالعه۱۱ بازدید

DMEM چیست؟

DMEM یا Dulbecco’s Modified Eagle Medium یکی از پرکاربردترین محیط‌های پایه در کشت سلول‌های پستانداران است. این محیط نسخه اصلاح‌شده‌ای از Eagle’s Minimum Essential Medium (MEM) است و نسبت به MEM کلاسیک دارای مقادیر بیشتری از برخی اسیدهای آمینه، ویتامین‌ها و سایر مواد مغذی است. DMEM در کشت بسیاری از سلول‌های چسبنده مانند فیبروبلاست‌ها و تعداد زیادی از رده‌های سلولی تحقیقاتی و سرطانی استفاده می‌شود. هنگام انتخاب DMEM باید به میزان گلوکز، وجود یا عدم وجود L-Glutamine، Sodium Pyruvate و Phenol Red توجه کرد؛ زیرا تمام محصولات DMEM فرمولاسیون یکسانی ندارند.

ملزومات و مواد مصرفی

DMEM چیست؟

ترکیبات، انواع و کاربرد محیط کشت DMEM در کشت سلول

پاسخ کوتاه
  • DMEM یکی از رایج‌ترین محیط‌های پایه برای کشت سلول‌های پستانداران است.
  • در کشت بسیاری از سلول‌های چسبنده و رده‌های سلولی تحقیقاتی استفاده می‌شود.
  • DMEM در انواع High Glucose و Low Glucose عرضه می‌شود.
  • بعضی فرمولاسیون‌ها دارای L-Glutamine، Sodium Pyruvate یا Phenol Red هستند و برخی فاقد آن‌ها هستند.
  • انتخاب DMEM باید بر اساس نوع سلول و پروتکل انجام شود و هنگام خرید، فرمولاسیون و شماره کاتالوگ محصول اهمیت زیادی دارد.

DMEM چیست؟

DMEM مخفف Dulbecco’s Modified Eagle Medium است.

این محیط توسط Renato Dulbecco و همکاران بر اساس Eagle’s Minimal Essential Medium توسعه یافت تا محیط غنی‌تری برای رشد برخی سلول‌های پستانداران فراهم شود.

DMEM به‌خودی‌خود یک Basal Medium است؛ یعنی بسیاری از مواد پایه موردنیاز سلول را فراهم می‌کند، اما در بسیاری از پروتکل‌ها برای ایجاد Complete Medium باید مکمل‌هایی مانند FBS به آن اضافه شوند.

DMEM امروزه یکی از استانداردترین محیط‌ها در آزمایشگاه‌های:

کشت سلول
زیست‌شناسی سلولی
سرطان‌شناسی
ژنتیک
مهندسی بافت
تحقیقات دارویی
زیست‌شناسی مولکولی

است.

محیط کشت DMEM
DMEM؛ یکی از پرکاربردترین محیط‌های پایه برای کشت سلول‌های پستانداران

DMEM از چه موادی تشکیل شده است؟

فرمولاسیون دقیق DMEM به نوع محصول بستگی دارد، اما به‌طور کلی شامل گروه‌هایی از مواد زیر است:

اسیدهای آمینه
ویتامین‌ها
نمک‌های معدنی
گلوکز
سیستم بافری
سایر ترکیبات موردنیاز برای حفظ شرایط مناسب سلول

برخی فرمولاسیون‌ها همچنین حاوی:

L-Glutamine
Sodium Pyruvate
Phenol Red

هستند.

این تفاوت‌ها هنگام انتخاب محصول اهمیت زیادی دارند.

DMEM چگونه عمل می‌کند؟

سلول‌های پستانداران خارج از بدن برای زنده ماندن و تکثیر به محیطی نیاز دارند که شرایط شیمیایی نسبتاً مناسبی برای آن‌ها فراهم کند.

DMEM می‌تواند مواد موردنیاز برای:

تولید انرژی
سنتز پروتئین
متابولیسم
حفظ تعادل یونی
رشد سلولی

را فراهم کند.

اما Basal Medium به‌تنهایی برای تمام سلول‌ها کافی نیست.

در بسیاری از کشت‌ها DMEM همراه با:

FBS + سایر Supplements

استفاده می‌شود.

تفاوت DMEM و MEM چیست؟

DMEM از MEM مشتق شده است، اما فرمولاسیون غنی‌تری دارد.

ویژگیMEMDMEM
محیط پایهبلهبله
اسیدهای آمینهپایهمقادیر بیشتر در فرمولاسیون کلاسیک DMEM
ویتامین‌هاپایهغنی‌تر
Glucoseکمتربسته به نوع DMEM بیشتر
Cell Cultureرایجبسیار رایج
تنوع فرمولاسیونداردبسیار زیاد

همین غنی‌تر بودن باعث شده DMEM برای تعداد زیادی از Cell Lineها مورد استفاده قرار گیرد.

DMEM High Glucose چیست؟

یکی از مهم‌ترین انواع DMEM، High Glucose DMEM است.

در بسیاری از محصولات تجاری High Glucose، غلظت گلوکز حدود:

4.5 g/L

است.

این محیط برای بسیاری از Cell Lineهایی که نیاز متابولیکی بیشتری دارند استفاده می‌شود.

اما High Glucose همیشه انتخاب بهتر نیست و باید بر اساس پروتکل Cell Line انتخاب شود.

DMEM Low Glucose چیست؟

Low Glucose DMEM معمولاً دارای حدود:

1 g/L Glucose

است.

این فرمولاسیون برای برخی سلول‌ها و شرایط آزمایشگاهی مناسب‌تر است.

بنابراین هنگام سفارش DMEM، مشخص کردن عبارت:

High Glucose یا Low Glucose

بسیار مهم است.

تفاوت High Glucose و Low Glucose DMEM چیست؟

ویژگیLow GlucoseHigh Glucose
گلوکز رایجحدود 1 g/Lحدود 4.5 g/L
انرژی در دسترسکمتربیشتر
کاربردبرخی Cell Typeهابسیاری از Cell Lineها
انتخاببر اساس پروتکلبر اساس پروتکل

نکته مهم این است که High Glucose الزاماً بهتر از Low Glucose نیست.

نوع سلول و طراحی آزمایش تعیین‌کننده هستند.

DMEM در کشت سلول‌های چسبنده

DMEM یکی از محیط‌های بسیار رایج برای کشت سلول‌های Adherent است.

سلول‌ها در سطح:

Flask
Plate
Dish

رشد می‌کنند و محیط DMEM مواد پایه موردنیاز آن‌ها را تأمین می‌کند.

پس از رسیدن سلول‌ها به Confluency مناسب، معمولاً Passage انجام می‌شود.

در بسیاری از سیستم‌ها فرآیند کلی می‌تواند به شکل زیر باشد:

DMEM + Supplements → Cell Growth → PBS Wash → Trypsin-EDTA → Cell Detachment → Re-seeding

DMEM برای چه سلول‌هایی استفاده می‌شود؟

DMEM برای تعداد زیادی از Cell Lineها کاربرد دارد.

از جمله در پروتکل‌های مختلف برای:

Fibroblasts
HEK293
برخی سلول‌های اپی‌تلیال
برخی Cancer Cell Lines
سلول‌های بافت همبند
برخی سلول‌های بنیادی
سلول‌های مهندسی‌شده

استفاده می‌شود.

با این حال انتخاب محیط باید بر اساس اطلاعات همان Cell Line انجام شود.

برای مثال، بهترین مرجع برای یک Cell Line استاندارد معمولاً توصیه بانک سلولی معتبر مانند ATCC یا منبع ارائه‌دهنده آن سلول است.

نقش FBS در DMEM چیست؟

DMEM یک Basal Medium است و در بسیاری از پروتکل‌ها برای تهیه Complete DMEM از FBS استفاده می‌شود.

FBS می‌تواند:

Growth Factors
Proteins
Hormones
Lipids
Carrier Molecules

را در اختیار سلول قرار دهد.

در نتیجه یک فرمولاسیون رایج به شکل کلی می‌تواند شامل:

DMEM + FBS + Supplements

باشد.

اما درصد FBS و نوع Supplement باید بر اساس Cell Line تعیین شود.

Complete DMEM چیست؟

اصطلاح Complete Medium معمولاً به محیط پایه‌ای گفته می‌شود که مکمل‌های موردنیاز سلول به آن اضافه شده‌اند.

برای مثال ممکن است در یک پروتکل:

DMEM + FBS + Pen-Strep

به‌عنوان Complete Medium استفاده شود.

اما Complete DMEM یک فرمول واحد و جهانی ندارد.

ترکیب دقیق آن به:

Cell Line
هدف آزمایش
Laboratory Protocol

بستگی دارد.

L-Glutamine در DMEM چیست؟

L-Glutamine یک اسید آمینه مهم برای متابولیسم بسیاری از سلول‌های در حال رشد است.

برخی DMEMها:

With L-Glutamine
Without L-Glutamine

عرضه می‌شوند.

بنابراین اگر پروتکل شما به Glutamine نیاز داشته باشد، باید بررسی کنید که آیا این ماده از قبل در DMEM وجود دارد یا باید جداگانه اضافه شود.

برخی محیط‌ها نیز حاوی فرم‌های پایدارتر Glutamine هستند.

Sodium Pyruvate در DMEM چیست؟

Sodium Pyruvate می‌تواند به‌عنوان یک منبع اضافی برای مسیرهای متابولیکی سلول عمل کند.

برخی DMEMها حاوی Sodium Pyruvate هستند و برخی بدون آن عرضه می‌شوند.

این تفاوت ممکن است در برخی Cell Lineها یا طراحی‌های آزمایشی اهمیت داشته باشد.

بنابراین هنگام خرید باید مشخص شود:

With Sodium Pyruvate
Without Sodium Pyruvate

موردنیاز است.

Phenol Red در DMEM چه کاربردی دارد؟

بسیاری از DMEMهای تجاری دارای Phenol Red هستند.

Phenol Red یک pH Indicator است.

تغییر pH محیط باعث تغییر رنگ آن می‌شود و بنابراین می‌تواند یک نشانه بصری اولیه از تغییر شرایط محیط باشد.

با این حال Phenol Red جایگزین اندازه‌گیری دقیق pH نیست.

DMEM بدون Phenol Red چیست؟

در برخی مطالعات وجود Phenol Red ممکن است نامطلوب باشد.

برای مثال در بعضی:

Fluorescence Assays
Hormonal Studies
Optical Measurements

ممکن است محیط فاقد Phenol Red انتخاب شود.

به همین دلیل DMEM به‌صورت Phenol Red-Free نیز در بازار وجود دارد.

سیستم بافری DMEM چگونه کار می‌کند؟

بسیاری از محیط‌های DMEM از سیستم Bicarbonate/CO₂ برای کنترل pH استفاده می‌کنند.

به همین دلیل شرایط CO₂ انکوباتور باید با فرمولاسیون محیط هماهنگ باشد.

این موضوع اهمیت زیادی دارد، زیرا محیط کشت و تنظیمات Incubator یک سیستم مرتبط هستند.

تغییر نامناسب CO₂ می‌تواند باعث تغییر pH محیط شود.

چرا رنگ DMEM تغییر می‌کند؟

در DMEM حاوی Phenol Red، تغییر رنگ می‌تواند نشانه تغییر pH باشد.

این تغییر ممکن است تحت تأثیر:

رشد سلولی
متابولیسم
تراکم سلول
CO₂
آلودگی
مدت قرار گرفتن خارج از Incubator

باشد.

بنابراین تغییر رنگ باید همراه با سایر شرایط کشت تفسیر شود.

تفاوت DMEM و RPMI 1640 چیست؟

DMEM و RPMI 1640 هر دو محیط‌های بسیار پرکاربرد هستند، اما فرمولاسیون و کاربردهای رایج آن‌ها متفاوت است.

ویژگیDMEMRPMI 1640
سلول‌های Adherentبسیار رایجقابل استفاده برای برخی سلول‌ها
Lymphocytesمعمولاً انتخاب اول نیستبسیار رایج
کاریوتایپ خون محیطیمعمولاً انتخاب اصلی نیستبسیار رایج
Fibroblastرایجوابسته به پروتکل
Glucoseانواع High/Lowفرمولاسیون متفاوت
Cancer Cell Linesبسیار رایجبسیار رایج

انتخاب بین این دو باید بر اساس Cell Type انجام شود.

DMEM/F-12 چیست؟

DMEM/F-12 ترکیبی از DMEM و Ham’s F-12 است.

این محیط نسبت به DMEM معمولی ترکیب متفاوت و گسترده‌تری از برخی مواد مغذی دارد و در کشت تعدادی از سلول‌های تخصصی استفاده می‌شود.

DMEM/F-12 با DMEM ساده یکسان نیست.

بنابراین هنگام خرید نباید این دو محصول با یکدیگر اشتباه گرفته شوند.

DMEM و کشت فیبروبلاست

DMEM یکی از محیط‌های رایج برای کشت بسیاری از Fibroblastها است.

فیبروبلاست‌ها معمولاً به سطح ظرف می‌چسبند و پس از رشد به Confluency مناسب Passage می‌شوند.

فرآیند معمول شامل:

Culture
بررسی Morphology
PBS Wash
Trypsinization
Cell Counting در صورت نیاز
Re-seeding

است.

نوع DMEM و درصد Serum باید بر اساس منبع سلول و پروتکل انتخاب شود.

DMEM و تحقیقات سرطان

DMEM در بسیاری از آزمایشگاه‌های Cancer Research استفاده می‌شود.

تعداد زیادی از Cell Lineهای سرطانی با DMEM یا مشتقات آن کشت داده می‌شوند.

اما حتی دو Cell Line سرطانی مختلف ممکن است نیاز به محیط‌های متفاوت داشته باشند.

به همین دلیل استفاده از یک فرمول ثابت برای تمام Cancer Cell Lineها توصیه نمی‌شود.

DMEM و Transfection

برخی Cell Lineهای رایج در مطالعات Transfection مانند HEK293 می‌توانند در سیستم‌های مبتنی بر DMEM کشت داده شوند.

اما شرایط Transfection ممکن است با شرایط Maintenance Culture متفاوت باشد.

برخی Reagentهای Transfection نیز دستورالعمل خاصی درباره:

Serum
Antibiotic
Medium Composition

دارند.

بنابراین پروتکل Reagent باید بررسی شود.

عوامل مؤثر بر انتخاب DMEM

انتخاب DMEM مناسب باید بر اساس چند مشخصه انجام شود:

نوع سلول
High یا Low Glucose
L-Glutamine
Sodium Pyruvate
Phenol Red
Sodium Bicarbonate
نوع Supplement
هدف آزمایش

در مطالعات حساس، تغییر یکی از این متغیرها می‌تواند نتیجه آزمایش را تحت تأثیر قرار دهد.

آلودگی DMEM

DMEM محیطی غنی از مواد مغذی است و در صورت آلودگی می‌تواند محیط مناسبی برای رشد میکروارگانیسم‌ها فراهم کند.

آلودگی ممکن است ناشی از:

Bacteria
Fungi
Yeast
Mycoplasma

باشد.

بنابراین هنگام کار با محیط باید اصول Aseptic Technique رعایت شوند.

مزایا و محدودیت‌ها

✅ مزایا
  • یکی از پرکاربردترین محیط‌های Cell Culture
  • مناسب برای تعداد زیادی از سلول‌های چسبنده
  • دسترسی به فرمولاسیون‌های متعدد
  • وجود انواع High و Low Glucose
  • امکان انتخاب با یا بدون L-Glutamine
  • امکان انتخاب با یا بدون Sodium Pyruvate
  • امکان انتخاب با یا بدون Phenol Red
❌ محدودیت‌ها
  • برای تمام Cell Lineها مناسب نیست.
  • معمولاً به Supplement نیاز دارد.
  • فرمولاسیون‌های متعدد می‌توانند هنگام خرید باعث اشتباه شوند.
  • High Glucose الزاماً برای تمام سلول‌ها مناسب نیست.
  • شرایط نگهداری نامناسب می‌تواند کیفیت محیط را کاهش دهد.
  • آلودگی می‌تواند کل Cell Culture را تحت تأثیر قرار دهد.

شرایط نگهداری DMEM

شرایط نگهداری باید بر اساس دستورالعمل سازنده همان محصول تعیین شود.

موارد مهم عبارت‌اند از:

دمای نگهداری
محافظت از نور در صورت توصیه
تاریخ انقضا
شرایط پس از باز شدن
جلوگیری از آلودگی
شرایط حمل

محصولات Powder و Liquid ممکن است شرایط متفاوتی داشته باشند.

DMEM مایع یا پودری؟

DMEM می‌تواند به‌صورت:

Liquid
Powder
DMEM مایع
  • آماده‌تر برای استفاده
  • کاهش مراحل آماده‌سازی
  • مناسب برای مصرف روتین
DMEM پودری
  • مناسب برای تهیه حجم بالا
  • حمل و نگهداری ساده‌تر در برخی شرایط

اما تهیه آن نیازمند کنترل دقیق‌تر آب، pH، Sterility و سایر پارامترها است.

برندهای مطرح DMEM

برخی تولیدکنندگان شناخته‌شده عبارت‌اند از:

Gibco / Thermo Fisher Scientific
Merck / Sigma-Aldrich
Cytiva / HyClone
Lonza
Corning
Sartorius
PAN-Biotech
Capricorn Scientific

محصولات این شرکت‌ها ممکن است فرمولاسیون‌های بسیار متفاوتی داشته باشند.

هنگام خرید DMEM به چه نکاتی توجه کنیم؟

یکی از مهم‌ترین نکات این است که فقط عبارت DMEM برای سفارش کافی نیست.

بهتر است مشخص شود:

High Glucose یا Low Glucose
With/Without L-Glutamine
With/Without Sodium Pyruvate
With/Without Phenol Red
Liquid یا Powder
Sterile
حجم
برند
Catalog Number
Lot Number
تاریخ انقضا
شرایط نگهداری

برای مثال:

DMEM High Glucose + L-Glutamine + Phenol Red – 500 mL

بسیار دقیق‌تر از درخواست «DMEM 500 mL» است.

چرا شماره کاتالوگ DMEM اهمیت دارد؟

DMEM نمونه بسیار خوبی از محصولاتی است که ممکن است از یک برند چندین محصول با نام بسیار مشابه وجود داشته باشد.

برای مثال یک شرکت ممکن است DMEM را در انواع:

High Glucose
Low Glucose
No Glucose
With Pyruvate
Without Pyruvate
With Glutamine
Without Glutamine
No Phenol Red

عرضه کند.

بنابراین Catalog Number یکی از مطمئن‌ترین روش‌ها برای مشخص کردن محصول موردنظر است.

وکتور چگونه می‌تواند در تأمین DMEM کمک کند؟

در وکتور می‌توانید درخواست DMEM را با مشخصات دقیق محصول ثبت کنید؛ برای مثال:

DMEM – High Glucose – L-Glutamine – Phenol Red – 500 mL – Brand/Catalog Number

سپس پیشنهاد تأمین‌کنندگان را از نظر:

برند
فرمولاسیون
قیمت
موجودی
تاریخ انقضا
شرایط حمل
زمان تحویل

مقایسه کنید.

این موضوع برای DMEM اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا پیشنهاد ارزان‌تر ممکن است مربوط به فرمولاسیون متفاوتی باشد و در واقع با محصول موردنظر آزمایشگاه قابل مقایسه نباشد.

همچنین محصولات مرتبط مانند FBS، PBS، Trypsin-EDTA و Pen-Strep را می‌توان همراه آن استعلام کرد.

💡 تجربه عملی

یکی از خطاهای رایج در Cell Culture این است که هنگام تعویض برند DMEM فقط نام محیط بررسی شود.

برای مثال اگر Cell Line شما مدت‌ها با:

DMEM High Glucose + L-Glutamine + Sodium Pyruvate

کشت شده باشد و محصول جدید فاقد یکی از این ترکیبات باشد، در واقع تنها برند محیط تغییر نکرده است؛ فرمولاسیون محیط نیز تغییر کرده است.

اگر پس از تغییر DMEM:

Growth Rate تغییر کند
Morphology متفاوت شود
Cell Viability کاهش پیدا کند
نتیجه آزمایش تغییر کند

باید Catalog Number و Composition محیط قبلی و جدید با یکدیگر مقایسه شوند.

برای آزمایش‌های طولانی‌مدت بهتر است در Method و سوابق Cell Culture علاوه بر عبارت DMEM، برند، Catalog Number و در صورت اهمیت Lot Number نیز ثبت شوند.

سؤالات متداول

DMEM چیست؟
DMEM یا Dulbecco’s Modified Eagle Medium یکی از محیط‌های پایه بسیار رایج برای کشت سلول‌های پستانداران است.
تفاوت DMEM High Glucose و Low Glucose چیست؟
تفاوت اصلی در میزان گلوکز است؛ فرمولاسیون‌های رایج Low Glucose حدود 1 g/L و High Glucose حدود 4.5 g/L گلوکز دارند.
آیا High Glucose بهتر است؟
خیر. محیط مناسب باید بر اساس Cell Line و پروتکل انتخاب شود.
آیا DMEM حاوی FBS است؟
DMEM پایه معمولاً به معنی محیط حاوی FBS نیست. Serum در بسیاری از پروتکل‌ها به‌صورت جداگانه اضافه می‌شود.
آیا همه DMEMها L-Glutamine دارند؟
خیر. انواع With و Without L-Glutamine وجود دارند.
Sodium Pyruvate چه نقشی دارد؟
می‌تواند به‌عنوان یک Substrate متابولیک اضافی برای برخی سلول‌ها عمل کند.
Phenol Red چه کاربردی دارد؟
یک pH Indicator است که تغییرات pH را به‌صورت تغییر رنگ محیط نشان می‌دهد.
تفاوت DMEM و RPMI چیست؟
هر دو محیط Cell Culture هستند اما ترکیبات و کاربردهای رایج متفاوتی دارند. RPMI برای بسیاری از سلول‌های لنفوئیدی و DMEM برای تعداد زیادی از سلول‌های Adherent رایج است.
تفاوت DMEM و DMEM/F-12 چیست؟
DMEM/F-12 ترکیبی از DMEM و Ham’s F-12 است و فرمولاسیون متفاوتی نسبت به DMEM معمولی دارد.
مهم‌ترین نکته هنگام خرید DMEM چیست؟
بررسی دقیق Glucose، L-Glutamine، Sodium Pyruvate، Phenol Red و Catalog Number بسیار مهم است.

منابع

  1. Dulbecco R, Freeman G. Plaque production by the polyoma virus. Virology
  2. Eagle H. Amino acid metabolism in mammalian cell cultures. Science
  3. Freshney RI. Culture of Animal Cells: A Manual of Basic Technique and Specialized Applications
  4. ATCC. Animal Cell Culture Guide
  5. Thermo Fisher Scientific / Gibco. DMEM Technical Documentation
  6. Merck / Sigma-Aldrich. Dulbecco’s Modified Eagle’s Medium Technical Resources
  7. Cytiva / HyClone. DMEM Cell Culture Media Documentation
  8. Current Protocols in Cell Biology