Kidney Panel چیست؟
Kidney Panel یا Renal Panel مجموعه‌ای از آزمایش‌های بیوشیمی است که برای ارزیابی عملکرد کلیه، فیلتراسیون گلومرولی و وضعیت آب و الکترولیت‌های بدن استفاده می‌شود. ترکیب دقیق پنل بین آزمایشگاه‌ها یکسان نیست، اما معمولاً Creatinine، Urea/BUN و الکترولیت‌ها از مهم‌ترین اجزای آن هستند و بسته به تعریف پنل، Uric Acid، Calcium، Phosphorus، Albumin و گاهی Cystatin C نیز بررسی می‌شوند. از نظر مواد مصرفی بیوشیمی، مهم‌ترین معرف‌ها مربوط به Creatinine، Urea و Uric Acid هستند؛ در حالی که سدیم، پتاسیم و کلر در بسیاری از دستگاه‌ها توسط سیستم ISE اندازه‌گیری می‌شوند.
Kidney Panel چیست؟
تست‌ها، مواد و معرف‌های مورد استفاده در آزمایشگاه
- Creatinine معمولاً با روش Jaffé یا روش‌های آنزیمی اندازه‌گیری می‌شود.
- Urea را می‌توان با روش آنزیمی Urease/GLDH اندازه‌گیری کرد.
- Uric Acid معمولاً با روش آنزیمی Uricase سنجیده می‌شود.
- Sodium، Potassium و Chloride در بسیاری از اتوآنالایزرها با ISE اندازه‌گیری می‌شوند.
- Phosphorus را می‌توان با روش Phosphomolybdate اندازه‌گیری کرد.
- Calcium روش‌های مختلفی مانند Arsenazo III دارد.
- Kidney Panel ترکیب کاملاً ثابتی ندارد و تمام آزمایشگاه‌ها دقیقاً یک مجموعه تست را تحت این عنوان انجام نمی‌دهند.
چه تست‌هایی در Kidney Panel قرار می‌گیرند؟
| تست | روش رایج | مواد/معرف‌های مهم |
|---|---|---|
| Creatinine | Jaffé | Picrate + محیط قلیایی |
| Urea / BUN | Urease/GLDH | Urease، GLDH، α-Ketoglutarate، NADH |
| Uric Acid | Uricase/POD | Uricase، Peroxidase، Chromogen |
| Sodium | ISE | الکترود انتخابی یون + محلول‌های ISE |
| Potassium | ISE | الکترود انتخابی یون + محلول‌های ISE |
| Chloride | ISE | الکترود انتخابی یون + محلول‌های ISE |
| Calcium | Arsenazo III و سایر روش‌ها | Arsenazo III + بافر |
| Phosphorus | Phosphomolybdate | Molybdate + محیط اسیدی |
| Albumin | BCG/BCP | Bromocresol Green/Purple |
روش دقیق به دستگاه و کیت بستگی دارد. برای مثال، DiaSys هم Creatinine با روش Jaffé و هم روش آنزیمی، Urea با Urease/GLDH، Calcium با Arsenazo III و Phosphorus با روش Phosphomolybdate ارائه می‌کند. DiaSys Diagnostic Systems GmbH
Creatinine
Creatinine یکی از مهم‌ترین پارامترهای مورد استفاده برای ارزیابی عملکرد کلیه و محاسبه eGFR است.
یکی از قدیمی‌ترین و همچنان پرکاربردترین روش‌های اندازه‌گیری آن، روش Jaffé است.
در این واکنش Creatinine در محیط قلیایی با Picrate واکنش داده و یک کمپلکس رنگی ایجاد می‌کند.
بنابراین مواد اصلی شامل:
هستند.
روش‌های Jaffé ساده و اقتصادی‌اند، اما مشکل مهم آن‌ها اختصاصیت کمتر و امکان واکنش مواد غیرکراتینینی است.
به همین دلیل امروزه روش‌های Enzymatic Creatinine نیز استفاده می‌شوند که اختصاصیت بیشتری دارند، هرچند معمولاً گران‌تر هستند.
Urea و BUN
Urea یکی دیگر از پارامترهای اصلی بررسی عملکرد کلیه است.
یکی از روش‌های رایج اندازه‌گیری آن، روش:
است. DiaSys نیز Urea FS را بر همین اساس معرفی می‌کند. DiaSys Diagnostic Systems GmbH
در مرحله اول، آنزیم Urease باعث هیدرولیز Urea می‌شود و آمونیوم تولید می‌کند.
در مرحله بعد، آمونیوم با استفاده از GLDH یا Glutamate Dehydrogenase وارد واکنشی می‌شود که در آن تغییر NADH قابل اندازه‌گیری است.
مواد مهم این روش می‌توانند شامل:
باشند.
تفاوت Urea و BUN چیست؟
BUN مخفف Blood Urea Nitrogen است و مقدار نیتروژن موجود در Urea را بیان می‌کند.
بنابراین Urea و BUN دو ماده متفاوت در نمونه نیستند؛ بلکه شیوه گزارش آن‌ها متفاوت است و امکان تبدیل ریاضی بین آن‌ها وجود دارد.
Uric Acid
Uric Acid محصول نهایی متابولیسم پورین‌ها در انسان است و بخش قابل توجهی از دفع آن از طریق کلیه انجام می‌شود.
روش رایج آزمایشگاهی آن بر اساس آنزیم:
است.
Uricase باعث اکسیداسیون Uric Acid و تولید Hydrogen Peroxide می‌شود. در روش‌های Uricase/POD، پراکسید هیدروژن در حضور Peroxidase وارد واکنش رنگ‌زا می‌شود.
بنابراین مواد مهم می‌توانند شامل:
باشند.
ترکیب دقیق سیستم Chromogen بین سازندگان متفاوت است.
Sodium، Potassium و Chloride
این سه الکترولیت از اجزای مهم بسیاری از Renal Panelها هستند.
در بسیاری از اتوآنالایزرهای بیوشیمی، اندازه‌گیری آن‌ها توسط سیستم:
انجام می‌شود.
برخلاف تست‌هایی مانند Urea، اینجا معمولاً با یک واکنش رنگ‌سنجی ساده R1/R2 مواجه نیستیم.
سیستم ISE ممکن است به مواد مصرفی اختصاصی مانند:
نیاز داشته باشد.
نوع و ترکیب این محلول‌ها کاملاً به دستگاه وابسته است.
Calcium
کلسیم نیز می‌تواند در پنل‌های گسترده‌تر کلیوی یا متابولیک قرار گیرد.
یکی از روش‌های رنگ‌سنجی مورد استفاده Arsenazo III است.
در این روش Calcium با Arsenazo III کمپلکس رنگی تشکیل می‌دهد و شدت رنگ برای تعیین غلظت کلسیم اندازه‌گیری می‌شود.
مواد اصلی به‌صورت کلی:
هستند.
روش‌های دیگری نیز برای Calcium وجود دارند؛ بنابراین Arsenazo III تنها روش ممکن نیست.
Phosphorus
اختلال عملکرد کلیه می‌تواند تأثیر مهمی بر تنظیم فسفات داشته باشد و Phosphorus/Phosphate به همین دلیل در ارزیابی‌های گسترده‌تر کلیوی اهمیت دارد.
یکی از روش‌های رایج، تشکیل کمپلکس Phosphomolybdate در محیط اسیدی است.
مواد اصلی می‌توانند شامل:
باشند.
محصول واکنش به روش فتومتریک اندازه‌گیری می‌شود.
Albumin
Albumin ممکن است در برخی Renal Panelها یا پنل‌های متابولیک همراه قرار گیرد.
برای اندازه‌گیری Albumin سرم، روش‌های BCG و BCP رایج‌اند.
در روش BCG:
در محیط اسیدی کمپلکس رنگی تشکیل می‌دهد.
اما در بررسی بیماری کلیوی، Urine Albumin یا Microalbumin اهمیت ویژه‌ای دارد و معمولاً با روش‌هایی مانند Immunoturbidimetry اندازه‌گیری می‌شود؛ بنابراین نباید کیت Albumin سرم را با Microalbumin ادرار یکی دانست.
مواد شیمیایی اصلی Kidney Panel
در مجموع مهم‌ترین موادی که ممکن است در معرف‌ها و سیستم‌های Kidney Panel با آن‌ها مواجه شویم عبارت‌اند از:
آزمایشگاه معمولاً این ترکیبات را به‌صورت جداگانه تهیه نمی‌کند و آن‌ها در قالب کیت‌ها و محلول‌های آماده دستگاه عرضه می‌شوند.
Cystatin C؛ تست تکمیلی عملکرد کلیه
Cystatin C یکی دیگر از مارکرهایی است که می‌تواند برای ارزیابی فیلتراسیون گلومرولی استفاده شود، اما الزاماً بخشی از Kidney Panel روتین هر آزمایشگاه نیست.
برخلاف Creatinine، اندازه‌گیری Cystatin C معمولاً بر اساس واکنش Jaffé یا یک واکنش شیمیایی ساده انجام نمی‌شود و روش‌های Immunoturbidimetric یا Immunonephelometric برای آن کاربرد دارند.
به همین دلیل کیت و کالیبراتور آن نیز با Creatinine متفاوت است.
کالیبراتور و کنترل Kidney Panel
برای تست‌های این پنل باید از کالیبراتور و کنترل متناسب با روش و سیستم استفاده شود.
کنترل‌های چندآنالیتی بیوشیمی می‌توانند همزمان مواردی مانند:
را پوشش دهند. نمونه‌هایی از کنترل‌های تجاری فعلی چنین مجموعه‌ای از آنالیت‌ها را شامل می‌شوند. Randox
Calibrator برای کالیبراسیون سیستم است و Control برای بررسی صحت عملکرد روزانه سیستم؛ این دو جایگزین یکدیگر نیستند.
عوامل مؤثر بر نتایج Kidney Panel
نتایج می‌توانند تحت تأثیر موارد مختلفی قرار بگیرند:
اهمیت و جهت هر تداخل به آنالیت، روش و سازنده کیت بستگی دارد.
هنگام خرید کیت‌های Kidney Panel به چه نکاتی توجه کنیم؟
بهتر است به‌جای درخواست کلی «Kidney Panel»، اقلام موردنیاز مشخص شوند:
و در صورت نیاز Albumin یا سایر تست‌ها نیز اضافه شوند.
برای هر محصول بهتر است روش، برند، شماره کاتالوگ، حجم R1/R2، تعداد تست، دستگاه مورد استفاده، پایداری روی دستگاه، تاریخ انقضا و نیاز به کالیبراتور اختصاصی مشخص شود.
به‌خصوص برای Creatinine باید روشن باشد که درخواست آزمایشگاه Jaffé یا Enzymatic است؛ زیرا این دو صرفاً دو برند متفاوت از یک محصول نیستند، بلکه روش اندازه‌گیری آن‌ها متفاوت است.
مزایا و محدودیت‌ها
- بیشتر تست‌های اصلی روی اتوآنالایزر بیوشیمی قابل انجام‌اند.
- معرف‌های متنوعی برای سیستم‌های Open وجود دارد.
- امکان استفاده از کنترل چندآنالیتی وجود دارد.
- Creatinine و Urea از تست‌های روتین و در دسترس آزمایشگاه هستند.
- امکان ترکیب نتایج Creatinine با اطلاعات بیمار برای محاسبه eGFR وجود دارد.
- ترکیب Kidney Panel در همه آزمایشگاه‌ها یکسان نیست.
- Creatinine به‌تنهایی تصویر کاملی از عملکرد کلیه ارائه نمی‌دهد.
- روش Jaffé می‌تواند تحت تأثیر مواد مداخله‌گر قرار گیرد.
- Urea تحت تأثیر عوامل غیرکلیوی نیز قرار می‌گیرد.
- محلول‌های ISE ممکن است کاملاً دستگاه‌اختصاصی باشند.
وکتور چگونه کمک می‌کند؟
در وکتور بهتر است آزمایشگاه به‌جای درخواست کلی Kidney Panel، هر معرف را با مشخصات دقیق ثبت کند.
برای مثال:
یا:
در این حالت می‌توان پیشنهاد تأمین‌کنندگان را بر اساس برند، روش، تعداد تست، قیمت، تاریخ انقضا، موجودی و زمان تحویل مقایسه کرد.
در مورد ISE نیز بهتر است مدل دقیق دستگاه ثبت شود، چون محلول‌های مصرفی سیستم‌های مختلف الزاماً با یکدیگر سازگار نیستند.
هنگام خرید Creatinine حتماً مشخص کنید Jaffé یا Enzymatic می‌خواهید.
در تست‌های الکترولیت، فقط نام Na/K/Cl کافی نیست؛ مدل ISE و دستگاه اهمیت زیادی دارد.
همولیز می‌تواند به‌خصوص برای برخی الکترولیت‌ها مانند Potassium مشکل‌ساز باشد.
Urea و Creatinine را صرفاً دو تست مشابه عملکرد کلیه در نظر نگیرید؛ عوامل غیرکلیوی متفاوتی می‌توانند روی آن‌ها اثر بگذارند.
برای مقایسه اقتصادی کیت‌ها، تعداد تست واقعی، Dead Volume، مصرف کالیبراسیون و پایداری روی دستگاه را در کنار قیمت بررسی کنید.
سؤالات متداول
منابع
- Tietz Textbook of Laboratory Medicine
- Tietz Fundamentals of Clinical Chemistry and Molecular Diagnostics
- DiaSys Diagnostic Systems – Creatinine FS Technical Documentation
- DiaSys Diagnostic Systems – Urea FS Technical Documentation
- DiaSys Diagnostic Systems – Clinical Chemistry Reagent Documentation
- Randox Laboratories – Clinical Chemistry Quality Control Documentation
- Clinical and Laboratory Standards Institute (CLSI) – Clinical Chemistry Guidelines
- KDIGO – Clinical Practice Guidelines for Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease