اسکالپ چیست؟
اسکالپ (Scalp Vein Set) که با نامهای Butterfly Needle، Winged Needle یا Winged Infusion Set نیز شناخته میشود، نوعی سوزن بالدار متصل به یک لوله انعطافپذیر است که برای دسترسی به عروق سطحی، خونگیری و در برخی مدلها تزریق یا انفوزیون کوتاهمدت استفاده میشود. وجود دو بال انعطافپذیر در کنار Needle باعث میشود کنترل سوزن هنگام Venipuncture راحتتر باشد. به همین دلیل اسکالپ بهخصوص برای رگهای کوچک، ظریف یا دسترسیهای دشوار کاربرد دارد. مدلهای مخصوص Blood Collection نیز میتوانند از طریق Adapter به سیستم Vacuum Tube متصل شوند. اصطلاح «اسکالپ» در بازار ایران معمولاً برای همین سوزن پروانهای دارای Tubing استفاده میشود.
اسکالپ چیست؟
انواع Scalp Vein Set، کاربردها و تفاوت با ونوجکت و سرسوزن معمولی
- اسکالپ نوعی Winged Needle است.
- دارای دو بال برای کنترل بهتر Needle است.
- دارای Tubing انعطافپذیر است.
- برای رگهای کوچک و دسترسی دشوار کاربرد دارد.
- در خونگیری و برخی Infusionها استفاده میشود.
- مدلهای مخصوص آن به Vacuum Blood Collection System متصل میشوند.
- در Gaugeهای مختلف عرضه میشود.
- اسکالپ همان ونوجکت یا Multi-sample Needle مستقیم نیست.
- تمام Scalp Vein Setها الزاماً برای اتصال مستقیم به Vacuum Tube طراحی نشدهاند.
- Gauge بالاتر به معنی سوزن ضخیمتر نیست.
اسکالپ چیست؟
Scalp Vein Set وسیلهای برای دسترسی وریدی است که از یک Needle ظریف، دو Wing و یک Tubing انعطافپذیر تشکیل شده است.
به دلیل شکل دو بال آن، اصطلاح:
نیز بسیار رایج است.
ساختار کلی:
است.
بسته به نوع Connector، انتهای Tubing میتواند برای Blood Collection یا اتصال به تجهیزات تزریق و Infusion طراحی شده باشد.
چرا به آن Butterfly Needle میگویند؟
در دو طرف Needle دو قطعه پلاستیکی انعطافپذیر وجود دارد.
وقتی این دو Wing کنار یکدیگر قرار میگیرند، ظاهر آنها شبیه:
است.
اپراتور هنگام Venipuncture میتواند این دو Wing را بین انگشتان خود نگه دارد و کنترل بیشتری روی:
داشته باشد.
چرا به آن Scalp Vein Set میگویند؟
نام Scalp Vein Set از کاربرد تاریخی این نوع وسیله برای دسترسی به عروق سطحی، از جمله Scalp Veins در بعضی بیماران اطفال، گرفته شده است.
اما کاربرد آن فقط به Scalp محدود نیست.
امروزه Winged Needle در محلهای مختلف Venous Access استفاده میشود.
بنابراین:
اجزای اسکالپ
Scalp Vein Set معمولاً از قسمتهای زیر تشکیل میشود:
Tubing اسکالپ چه کاربردی دارد؟
وجود Tubing یکی از تفاوتهای اصلی اسکالپ با Needleهای مستقیم است.
Tubing باعث میشود حرکت دست اپراتور یا تجهیزات متصلشده مستقیماً به Needle منتقل نشود.
در نتیجه Needle میتواند ثبات بیشتری در Vein داشته باشد.
همچنین Tubing امکان اتصال Needle به تجهیزات دیگر را فراهم میکند.
اسکالپ چگونه استفاده میشود؟
در یک Venipuncture معمول:
انجام میشود.
روش دقیق استفاده باید بر اساس نوع Scalp Vein Set، کاربرد و دستورالعمل مرکز انجام شود.
Flashback چیست؟
پس از ورود Needle به Vein ممکن است مقدار کمی خون وارد بخش ابتدایی Tubing شود.
این مشاهده میتواند نشاندهنده ورود Needle به رگ باشد و معمولاً با اصطلاح:
شناخته میشود.
وجود Tubing شفاف میتواند مشاهده Blood Flow را آسانتر کند.
Gauge اسکالپ چیست؟
Gauge نشاندهنده قطر خارجی Needle است.
قاعده مهم:
بنابراین:
21G ضخیمتر از 23G
و:
23G ضخیمتر از 25G
است.
Scalp Vein Setها بسته به کاربرد در Gaugeهای مختلف تولید میشوند.
انواع Gauge اسکالپ
از اندازههایی که در محصولات مختلف دیده میشوند میتوان به:
اشاره کرد.
تمام برندها الزاماً همه این اندازهها را تولید نمیکنند.
در Blood Collection Setهای تخصصی نیز Gaugeهایی مانند 21G، 23G و 25G رایج هستند.
رنگ اسکالپ چه معنایی دارد؟
در بسیاری از محصولات، رنگ Wing یا Hub برای شناسایی Gauge استفاده میشود.
با این حال رنگ نباید تنها معیار انتخاب باشد.
قبل از استفاده باید:
بررسی شود.
زیرا ممکن است Color Coding محصولات مختلف تفاوتهایی داشته باشد.
اسکالپ برای چه رگهایی مناسب است؟
یکی از مزیتهای مهم Butterfly Needle، کنترل مناسب آن در Venous Access دشوار است.
ممکن است در مواردی مانند:
کاربرد داشته باشد.
این ویژگی میتواند در برخی بیماران Pediatric، Geriatric یا بیمارانی با دسترسی وریدی دشوار مفید باشد.
کاربرد اسکالپ در خونگیری
یکی از کاربردهای مهم Butterfly Blood Collection Set:
است.
در مدلهای مخصوص خونگیری، انتهای Tubing از طریق Adapter به سیستم Vacuum Collection متصل میشود.
در نتیجه:
قرار میگیرد.
به این ترتیب میتوان نمونه را مستقیماً وارد Blood Collection Tube کرد.
آیا اسکالپ به لوله وکیوم وصل میشود؟
مدلهای طراحیشده برای Blood Collection بله.
در این محصولات انتهای Tubing دارای Luer Adapter یا سیستم مناسب برای اتصال به Holder است.
برخی Blood Collection Sets حتی با:
عرضه میشوند.
اما نباید فرض کرد هر Scalp Vein Set موجود در بازار الزاماً برای Vacuum Blood Collection طراحی شده است.
نوع Connector و Intended Use محصول باید بررسی شود.
اسکالپ مخصوص تزریق چیست؟
برخی Scalp Vein Sets برای:
و Infusionهای کوتاهمدت طراحی شدهاند.
در این حالت انتهای Tubing میتواند به سیستم تزریق یا Infusion متصل شود.
بنابراین هنگام خرید باید مشخص شود هدف:
است یا:
زیرا طراحی و Intended Use محصولات میتواند متفاوت باشد.
تفاوت اسکالپ خونگیری و اسکالپ تزریق
| ویژگی | Blood Collection Set | Infusion Scalp Vein Set |
|---|---|---|
| هدف اصلی | خونگیری | دسترسی وریدی/Infusion |
| Wing | دارد | دارد |
| Tubing | دارد | دارد |
| اتصال به Vacuum Tube | در مدل مربوطه بله | الزاماً خیر |
| اتصال به Infusion | وابسته به مدل | بله |
| Connector | مخصوص سیستم مربوطه | Luer/Infusion Connector |
| کاربرد | Phlebotomy | IV Therapy |
ظاهر دو محصول ممکن است بسیار شبیه باشد، بنابراین باید Label و Intended Use بررسی شود.
تفاوت اسکالپ و ونوجکت
یکی از مهمترین تفاوتها وجود:
در Butterfly Needle است.
| ویژگی | Scalp / Butterfly | Multi-sample Needle |
|---|---|---|
| Wing | دارد | معمولاً ندارد |
| Tubing | دارد | ندارد |
| اتصال مستقیم به Holder | معمولاً از طریق Tubing/Adapter | بله |
| کنترل Needle | بالا | مناسب |
| رگهای ظریف | کاربردی | بسته به شرایط |
| Routine Blood Collection | بله | بله |
| Difficult Venous Access | مزیت دارد | ممکن است دشوارتر باشد |
در Multi-sample Needle، Needle تقریباً مستقیماً به Holder متصل است.
در Butterfly:
قرار دارد.
تفاوت اسکالپ و سرسوزن معمولی
سرسوزن معمولی یا Hypodermic Needle معمولاً مستقیماً به:
Syringe متصل میشود.
اما اسکالپ دارای:
Wings + Tubing است.
| ویژگی | Scalp | Hypodermic Needle |
|---|---|---|
| Wing | دارد | ندارد |
| Tubing | دارد | ندارد |
| کنترل در رگهای ظریف | مناسب | متفاوت |
| اتصال مستقیم به Syringe | بسته به Connector | بله |
| Blood Collection | بله | امکانپذیر ولی طراحی متفاوت |
| Infusion | در مدل مربوطه | همراه تجهیزات مناسب |
تفاوت اسکالپ و آنژیوکت
این دو وسیله کاملاً متفاوتاند.
Scalp Vein Set
Needle فلزی در زمان استفاده در مسیر وریدی قرار دارد.
IV Cannula / Angiocatheter
Needle برای ورود اولیه استفاده میشود، اما پس از قرارگیری صحیح، Needle خارج شده و یک:
Flexible Catheter داخل Vein باقی میماند.
بنابراین برای Venous Access طولانیتر، IV Cannula طراحی متفاوت و مناسبتری دارد.
چرا اسکالپ برای بعضی بیماران مناسبتر است؟
وجود Wings امکان کنترل دقیقتر Needle را فراهم میکند.
همچنین Tubing انعطافپذیر میتواند انتقال حرکت به Needle را کاهش دهد.
به همین دلیل Butterfly Needle در بعضی شرایط دشوار میتواند کار با Vein را راحتتر کند.
البته این به معنی برتری اسکالپ برای تمام خونگیریها نیست.
انتخاب وسیله باید بر اساس:
انجام شود.
کاربرد اسکالپ در کودکان
در Pediatric Patients ممکن است Veinها کوچکتر و دسترسی به آنها دشوارتر باشد.
Butterfly Blood Collection Sets با Gauge مناسب میتوانند در برخی از این بیماران کاربرد داشته باشند.
برخی سیستمهای تجاری جدید نیز بهطور مشخص برای بهبود دسترسی به Small و Fragile Veins طراحی شدهاند.
با این حال انتخاب Gauge بسیار کوچک بدون توجه به Blood Flow و Sample Quality همیشه مطلوب نیست.
کاربرد اسکالپ در سالمندان
در برخی افراد سالمند Veinها ممکن است:
باشند.
کنترل مناسب Winged Needle میتواند در بعضی از این شرایط مزیت ایجاد کند.
کاربرد در بیماران با رگ دشوار
Difficult Venous Access ممکن است در گروههای مختلف دیده شود.
در چنین شرایطی Butterfly Needle میتواند به دلیل:
کنترل بیشتری در اختیار اپراتور قرار دهد.
اسکالپ Safety چیست؟
نسلهای جدیدتر Winged Blood Collection Sets ممکن است دارای:
Safety Mechanism باشند.
پس از پایان نمونهگیری، این سیستم Needle را:
تا احتمال تماس اتفاقی با Needle کاهش پیدا کند.
برخی مدلها حتی امکان فعالسازی Safety Mechanism را با یک دست فراهم میکنند.
چرا Safety Mechanism اهمیت دارد؟
Needlestick Injury یکی از خطرات مهم برای کارکنان Healthcare است.
پس از استفاده، Needle میتواند با Blood بیمار آلوده باشد.
بنابراین تماس تصادفی میتواند خطر مواجهه شغلی ایجاد کند.
Safety Blood Collection Sets برای کاهش این خطر طراحی شدهاند.
آیا اسکالپ یکبارمصرف است؟
بله، Scalp Vein Sets مورد استفاده برای Blood Collection یا Venous Access معمولاً:
Sterile + Single Use هستند.
پس از استفاده باید مطابق پروتکل ایمنی مرکز در:
Sharps Container دفع شوند.
استفاده مجدد از این تجهیزات قابل قبول نیست.
آیا اسکالپ استریل است؟
محصولی که برای Venipuncture استفاده میشود باید بهصورت Sterile عرضه شود.
قبل از استفاده باید مواردی مانند:
بررسی شوند.
اگر بستهبندی آسیب دیده باشد، محصول نباید بدون بررسی الزامات سازنده استفاده شود.
آیا میتوان اسکالپ را Recap کرد؟
پس از استفاده، Manipulation غیرضروری Needle و Recapping میتواند خطر Needlestick Injury را افزایش دهد.
در مدلهای Safety باید مکانیزم ایمنی طبق دستور سازنده فعال شود.
سپس وسیله در Sharps Container مناسب دفع میشود.
آیا اسکالپ میتواند باعث همولیز شود؟
Hemolysis یک پدیده چندعاملی است.
عواملی مانند:
میتوانند روی Hemolysis اثر بگذارند.
بنابراین صرف استفاده از Butterfly Needle به معنی ایجاد یا جلوگیری قطعی از Hemolysis نیست.
انتخاب محصول و Technique مناسب اهمیت دارد.
Dead Space در اسکالپ چیست؟
به دلیل وجود Tubing، Butterfly Set دارای مقداری:
Dead Space است.
این ویژگی در بعضی Blood Collection Workflowها اهمیت دارد.
برای مثال هنگام استفاده از Winged Blood Collection Set برای بعضی نمونهگیریهای Coagulation، وجود هوا در Tubing و حجم موردنیاز برای پر شدن مسیر باید در SOP نمونهگیری در نظر گرفته شود.
این مسئله بهخصوص زمانی اهمیت دارد که Tube باید با حجم صحیح پر شود.
چرا پر شدن کامل لوله سیترات مهم است؟
در Coagulation Testing نسبت:
اهمیت زیادی دارد.
اگر Citrate Tube به مقدار مناسب پر نشود، نسبت Anticoagulant به Blood تغییر میکند.
بنابراین هنگام استفاده از Butterfly Set نیز باید به:
Correct Fill Volume توجه ویژه داشت.
عوامل مؤثر بر انتخاب اسکالپ
مزایا و محدودیتها
- کنترل مناسب Needle به کمک Wings
- دارای Flexible Tubing
- مناسب برای برخی رگهای کوچک و ظریف
- کاربردی در Difficult Venous Access
- قابل استفاده برای Blood Collection در مدل مربوطه
- امکان اتصال به Vacuum System در مدلهای مخصوص
- وجود Gaugeهای مختلف
- مناسب برای برخی Pediatric و Geriatric Patients
- وجود مدلهای Safety
- کاهش انتقال حرکت تجهیزات متصلشده به Needle
- معمولاً گرانتر از Needle مستقیم است.
- برای تمام Blood Collectionها ضرورت ندارد.
- Tubing دارای Dead Space است.
- انتخاب Gauge نامناسب میتواند Blood Flow را تحت تأثیر قرار دهد.
- همه مدلها برای Vacuum Blood Collection طراحی نشدهاند.
- Needle فلزی در زمان استفاده داخل Vein قرار دارد.
- استفاده نادرست خطر Needlestick Injury دارد.
- یکبارمصرف است.
- مدل Blood Collection و Infusion نباید بدون بررسی جایگزین یکدیگر شوند.
کاربرد در بخشهای مختلف آزمایشگاه
| بخش | کاربرد |
|---|---|
| Hematology | جمعآوری Whole Blood |
| Biochemistry | تهیه Serum یا Plasma |
| Coagulation | خونگیری با رعایت Fill Volume |
| Immunology | تهیه نمونه Serum/Plasma |
| Molecular Genetics | جمعآوری نمونه خون |
| Cytogenetics | نمونهگیری خون برای Culture |
| Endocrinology | تهیه نمونه برای Hormone Assays |
| Phlebotomy | دسترسی به Veinهای ظریف یا دشوار |
برندهای مطرح
از برندهای شناختهشده در زمینه Winged Blood Collection و Scalp Vein Sets میتوان به:
اشاره کرد.
مدلهای مختلف این برندها از نظر:
متفاوت هستند.
هنگام خرید اسکالپ به چه نکاتی توجه کنیم؟
هنگام سفارش بهتر است فقط گفته نشود:
«اسکالپ میخواهم.»
بلکه موارد زیر مشخص شوند:
بهخصوص باید مشخص شود محصول برای:
میخواهیم یا:
زیرا ظاهر دو محصول ممکن است مشابه باشد اما کاربرد آنها یکسان نباشد.
وکتور چگونه کمک میکند؟
در وکتور میتوان مشخصات دقیق Scalp Vein Set موردنیاز را ثبت و پیشنهاد تأمینکنندگان مختلف را از نظر:
مقایسه کرد.
این موضوع برای اسکالپ اهمیت دارد؛ زیرا عنوان کلی «اسکالپ» اطلاعات کافی برای شناسایی محصول دقیق ارائه نمیکند.
برای مثال:
ممکن است از نظر Connector و Intended Use با:
متفاوت باشد.
یکی از مهمترین نکات هنگام خرید اسکالپ، مشخص کردن کاربرد آن است.
در بازار ممکن است محصولات مختلفی با ظاهر پروانهای تقریباً مشابه بهعنوان «اسکالپ» عرضه شوند، در حالی که یکی برای Infusion و دیگری برای Vacuum Blood Collection طراحی شده باشد.
نکته دوم Gauge است. این تصور که Needle ظریفتر همیشه انتخاب بهتری است صحیح نیست. Gauge باید متناسب با Vein، نوع نمونهگیری و Blood Flow موردنیاز انتخاب شود.
نکته سوم Tubing است. وجود Tubing یکی از مزیتهای Butterfly Needle برای کنترل Venous Access است، اما همین Tubing Dead Space ایجاد میکند که در بعضی نمونهگیریها باید در نظر گرفته شود.
در نهایت اگر Scalp برای تعداد بالای خونگیری روزانه تهیه میشود، بررسی Safety Mechanism نیز اهمیت دارد؛ زیرا کاهش Needlestick Injury یکی از موضوعات مهم ایمنی کارکنان نمونهگیری است.
سؤالات متداول
منابع
- BD – Winged Blood Collection Sets
- BD – Vacutainer Push Button Blood Collection Set
- Greiner Bio-One – Winged Blood Collection Sets
- Clinical and Laboratory Standards Institute (CLSI) – Collection of Diagnostic Venous Blood Specimens
- World Health Organization – Guidelines on Drawing Blood
- McCall RE, Tankersley CM – Phlebotomy Essentials
- Occupational Safety and Health Administration (OSHA) – Needlestick and Sharps Safety